Quy trình khử trùng bể chứa nước đạt chuẩn an toàn theo WHO và CDC

Định kỳ 6 tháng, việc vệ sinh bồn chứa nước là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo nguồn nước sinh hoạt luôn sạch sẽ, tránh tái nhiễm khuẩn do quá trình lưu trữ kéo dài. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), quy trình khử trùng bể chứa nước cần được thực hiện đúng cách, đặc biệt là lựa chọn đúng loại hóa chất để tiêu diệt vi sinh vật và màng sinh học bám trên thành bể. Nếu bỏ qua hoặc làm sai, nước sạch có thể bị ô nhiễm ngay tại bồn chứa, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe gia đình.

Với 25 năm kinh nghiệm xử lý nước, chuyên gia Lê Văn Cường sẽ hướng dẫn bạn các bước làm sạch bể nước đạt chuẩn, từ khâu chuẩn bị hóa chất đến kiểm tra clo dư sau xử lý. Tham khảo các sản phẩm hóa chất xử lý nước chuyên dụng để hỗ trợ quá trình khử trùng hiệu quả hơn.

(Tham khảo khuyến cáo của WHO, CDC và Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 9378:2012)

Hệ thống bể chứa nước cần được vệ sinh và khử trùng định kỳ để đảm bảo nguồn nước sạch

1. Tại sao cần vệ sinh bể chứa nước định kỳ?

Bể chứa nước, nếu không được tẩy rửa bồn chứa thường xuyên, sẽ trở thành môi trường lý tưởng cho vi khuẩn, nấm mốc và rong rêu phát triển. Theo WHO, màng sinh học (biofilm) hình thành trên thành bể có thể chứa các vi sinh vật gây bệnh như E.coli, Coliform. Do đó, khử trùng bể nước sinh hoạt định kỳ không chỉ giúp loại bỏ cặn bẩn mà còn ngăn ngừa nguy cơ tái nhiễm khuẩn, bảo vệ sức khỏe gia đình.

2. Hóa chất khử trùng bể chứa nước: 4 loại phổ biến

Lựa chọn đúng chất khử trùng bồn chứa nước là yếu tố quyết định hiệu quả của quy trình. Dưới đây là 4 loại hóa chất phổ biến nhất:

a) Clo bột 70% (Clorin Aquafit, Aqua-Org)
Đây là hóa chất vệ sinh bể nước mạnh nhất, hàm lượng clo hoạt tính ≥70%, diệt khuẩn nhanh, hiệu quả cao. Sản phẩm của Ấn Độ (Aquafit, Aqua-Org) được ưa chuộng nhờ độ tinh khiết cao, ít cặn. Phù hợp cho xử lý vi sinh trong bồn chứa quy mô vừa và lớn.

b) Clo viên TCCA 90% (dạng viên)
Clo viên tan chậm hoặc tan nhanh, hàm lượng clo 90%, có chứa chất ổn định. Tiện lợi cho việc khử trùng bể chứa nhờ dễ bảo quản và sử dụng. Tuy nhiên, cần thời gian tiếp xúc lâu hơn so với clo bột.

c) Javen 8-10% (Sodium Hypochlorite)
Dung dịch lỏng, dễ sử dụng, tan ngay trong nước. Phù hợp cho khử trùng bể chứa hộ gia đình. Nhược điểm: nồng độ thấp, cần liều lượng lớn, dễ phân hủy khi bảo quản lâu.

d) Cloramin B
Hóa chất khử trùng hữu cơ, an toàn, ít gây kích ứng. Thường dùng trong bệnh viện, nhà máy thực phẩm. Tuy nhiên, giá thành cao và hiệu quả chậm hơn clo vô cơ. Theo CDC, clo bột 70% vẫn là lựa chọn tối ưu cho tiệt trùng bể nước sinh hoạt nhờ chi phí thấp và hiệu suất cao.

3. Bước 1: Làm sạch bể chứa nước

Trước khi khử trùng bể chứa nước, cần loại bỏ hoàn toàn cặn bẩn cơ học. Thực hiện theo 3 bước sau:

Bước 1.1: Xả nước
Mở van xả đáy hoặc sử dụng máy bơm để thoát hết nước cũ còn lại trong bể. Đây là bước đầu tiên của quy trình vệ sinh bồn chứa.

Bước 1.2: Vệ sinh, cọ tất cả bề mặt bên trong
Sử dụng bàn chải cứng (hoặc bàn chải sợi thép với bể bê tông) kết hợp với vòi nước áp lực cao. Gắn bàn chải vào sào dài để có thể làm sạch toàn bộ bồn nếu không thể chui vào trong. Đặc biệt chú ý đến các góc, khớp nối – nơi vi sinh vật thường ẩn náu. Cọ rửa thành bể nước kỹ lưỡng giúp loại bỏ màng sinh học, tạo điều kiện cho clo phát huy tác dụng.

Bàn chải cọ rêu chuyên dụng sợi thép. Ngoài cọ rêu, còn dùng để đánh cặn canxi bám lên thành, đáy bể 

Bước 1.3: Rửa sạch bề mặt
Dùng vòi áp lực cao xả mạnh để loại bỏ toàn bộ cặn bẩn đã được cọ bong. Xả hết nước ra khỏi bể, sau đó đổ nước sạch vào và tiếp tục rửa cho đến khi không còn dấu vết chất bẩn.

4. Bước 2: Khử trùng bể chứa nước

Sau khi làm sạch, tiến hành diệt khuẩn bồn chứa nước bằng clo. Phương pháp hiệu quả nhất là đổ đầy nước vào bể, sau đó thêm dung dịch clo với hàm lượng nhất định.

Cách tính lượng clo cần thiết để khử trùng:
– Tính thể tích bể chứa (dài x rộng x cao, đơn vị m³).
– Hòa tan lượng clo cần dùng vào thùng 20 lít nước sạch, khuấy đều cho đến khi tan hoàn toàn.
– Đổ dung dịch clo từ từ vào bồn chứa đã có nước đầy.

Thời gian tiếp xúc:
Để nước có chứa dung dịch clo trong bồn ít nhất 24 giờ để đảm bảo khử trùng hoàn toàn. Nếu bể có nắp đậy, cần đóng kín. Nếu cần rút ngắn thời gian, có thể bổ sung gấp đôi lượng clo khuyến nghị (theo hướng dẫn của chuyên gia).

Lưu ý: Sau khi khử trùng bể chứa, cũng cần tiến hành khử trùng đường ống nước để đảm bảo toàn bộ hệ thống không còn vi khuẩn.

5. Bước 3: Kiểm tra clo dư còn lại

Sau khi xả hết nước chứa clo khử trùng, đổ đầy bồn bằng nước sạch và để yên trong 30 phút. Sau đó, sử dụng bộ test clo dư để kiểm tra nồng độ clo còn lại trong nước.

Ngưỡng an toàn:
– Nếu nồng độ clo dư ≤ 0,5 mg/l: nước an toàn để sử dụng cho sinh hoạt và ăn uống.
– Nếu nồng độ clo dư > 0,5 mg/l: cần xả bớt hoặc xả hết nước cũ, thay thế bằng nước sạch, sau đó kiểm tra lại cho đến khi đạt ngưỡng an toàn.

Theo WHO, nồng độ clo dư từ 0,3-0,5 mg/l trong nước sinh hoạt là lý tưởng, vừa đảm bảo diệt khuẩn vừa không gây hại cho người dùng.

6. Giải đáp các thắc mắc thường gặp

1. Bao lâu nên vệ sinh bể chứa nước một lần?
Theo khuyến cáo của CDC, nên thau rửa bồn chứa định kỳ 6 tháng/lần đối với hộ gia đình, và 3 tháng/lần đối với các công trình tập thể (chung cư, khách sạn).

2. Có thể dùng nước Javel thay clo bột để khử trùng bể không?
Có thể, nhưng nước Javel chỉ có nồng độ 8-10%, cần dùng lượng lớn hơn. Clorin bột 70% được khuyến nghị hơn nhờ hiệu quả cao và tiết kiệm.

3. Nước có mùi clo nồng sau khi vệ sinh bể, phải xử lý thế nào?
Tiếp tục xả nước đến khi hết mùi. Nếu mùi kéo dài, kiểm tra nồng độ clo dư – nếu cao trên 0,5 mg/l, cần xả thêm hoặc thay nước mới.

4. Có cần khử trùng đường ống sau khi vệ sinh bể chứa không?
Có. Sau khi làm sạch bể nước, nên tiến hành khử trùng đường ống để loại bỏ vi khuẩn tích tụ trong đường ống dài.